Op lange termijn zal ons systeem van verkiezingen de antipolitiek versterken

Formateur-in-opschorting Yves Leterme liet niet na even fijntjes te verwijzen naar zijn verkiezingsuitslag toen hij de Franstaligen kapittelde. Daar kwam prompt de reactie dat Leterme lijkt te vergeten dat er in het zuiden van het land ook verkiezingen zijn geweest.
In die twee zinnetjes ligt een van de voornaamste structurele oorzaken van de huidige impasse. Door de nochtans landelijke verkiezingen te organiseren via kieskringen op provinciaal en Vlaams niveau is immers niet alleen het lokale aspect van verkiezingen verloren gegaan, maar ook het federale. Aangezien politici enkel kunnen worden verkozen door hun eigen Vlaamse of Waalse kieskring hebben ze geen enkel electoraal motief meer om die kieskring te overstijgen. Bijgevolg profileren ze zich alleen voor die eigen kieskring, en dat met een programma dat het best de wensen van die kieskring weergeeft. Hoe radicaler Vlaams, hoe meer Vlaamse stemmen, hoe radicaler Waals, hoe meer Waalse stemmen. Het is een simpel recept om verkiezingen te winnen, het is een duivelse manier om aan regeringsonderhandelingen met een tegenpartij te beginnen. Want van een radicale verkiezingsretoriek moet men nu plots uitleggen dat het toch niet zo simpel is. Dat Brussel-Halle-Vilvoorde niet zomaar kan worden gesplitst, bijvoorbeeld.
De aard van de verkiezingsorganisatie en de onderhandelingen kunnen er dus alleen maar toe leiden dat alle onderhandelaars vroeg of laat onder hun eigen lat door moeten. Op lange termijn is dat een systeem dat de antipolitiek zal versterken. De academische werkgroep Pavia heeft een tijdje geleden een voorstel gelanceerd dat die dynamiek gedeeltelijk zou kunnen doorbreken: het creëren van een nationale kieskring voor een aantal mandaten, waardoor politici door Vlamingen én door Walen zouden kunnen worden beloond dan wel bestraft. Waardoor ze er belang bij zouden hebben te streven naar compromissen, veeleer dan naar verdere radicalisering. Misschien kan Leterme daar nog een puntje in zijn regeerakkoord van maken.
Yves Desmet

Politiek hoofdredacteur