Als het van MR-voorzitter en kersverse informateur Didier Reynders afhangt, komt er tot 2009 weinig in huis van een staatshervorming. Reynders wil het communautaire uiteraard op de lange baan schuiven, maar ook op sociaaleconomisch vlak is die uitspraak vanuit zijn standpunt zeer begrijpelijk. Aangezien de socialisten nog zeker tot 2009 de leiding hebben van de Franse Gemeenschaps- en Waalse Gewestregering, komt het erop neer dat Reynders, na jarenlange strijd om de PS als leidende politieke formatie te onttronen, plots essentiële sociaaleconomische bevoegdheden aan diezelfde partij zou overdragen. Om er een beleid mee te voeren dat ingaat tegen zijn programma.

Die redenering is echter niet enkel logisch vanuit de invalshoek van de MR. De keiharde uitspraken van Reynders over de PS tijdens de kiescampagne vertonen sterke gelijkenissen met die van een heel aantal Vlaamse politici over diezelfde partij, die al jaren als de baarlijke duivel wordt afgeschilderd.
Een van de voornaamste redenen voor een staatshervorming was immers dat op vrijwel alle federale bevoegdheidsdomeinen de vermaledijde PS de 'Vlaamse verzuchtingen' blokkeerde. Neem nu justitie. Jarenlang kon door de PS het jeugdsanctierecht niet hervormd worden en liepen de Vlaamse straten bijgevolg vol met ongestrafte boefjes. Het leek soms alsof Di Rupo ze hoogstpersoonlijk vanuit Namen naar Vlaanderen stuurde.
En de snel-Belg-wet en het migrantenstemrecht? Die zijn ons, Vlamingen, door de strot geduwd door Di Rupo.
Ook vooral op sociaaleconomisch vlak blokkeerde de PS de uitvoering van de Vlaamse consensus over werkgelegenheid en bijvoorbeeld een echte activering van werklozen. Nu zullen pakweg ABVV, ACW of Groen! het er allerminst mee eens zijn dat daarover een 'Vlaamse' consensus bestaat, maar het groeide wel uit tot een dominante retoriek. Het is de voornaamste reden waarom zelfs de sp.a de splitsing van het werkgelegenheidsbeleid ging eisen.
Nu zou je dus denken dat al die Vlaamse politici dolgelukkig zijn dat voor de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog (en volgens sommige berekeningen zelfs sinds de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen in 1919) de socialisten niet meer de leidende politieke formatie in Wallonië zijn en vooral dat er zich voor de eerste keer in negentien jaar een kans aandient om zonder die PS te regeren. Toch blijven vreugdekreten voorlopig uit.
Dat er bij Vlaams Belang en N-VA geen hoerastemming heerst, is niet zo verwonderlijk. Voor hen is de staatshervorming, in tegenstelling tot wat ze soms beweren, geen middel maar een doel. Ze willen een onafhankelijk Vlaanderen - wat overigens hun goed recht is - en daarbij komt het goed van pas om Wallonië te vereenzelvigen met Di Rupo. De antiverstrikkingscampagne van de N-VA vatte het mooi samen: het strikje is Di Rupo, Di Rupo is de PS, de PS is Wallonië. Het helpt natuurlijk dat de PS er als uitgesproken linkse partij duidelijk andere standpunten op na houdt dan Vlaams Belang en N-VA, maar zelfs al zou het politieke zwaartepunt in Wallonië nog veel sterker naar rechts verschuiven, zouden zij niet van hun separatistische agenda zijn af te brengen. In dat opzicht hebben de Vlaamse separatisten de PS broodnodig.
Bizarder is dat ook bij partijen als CD&V en Open Vld het enthousiasme uitblijft. Zij herhaalden uitentreuren dat de staatshervorming voor hen wel een middel is en geen doel. Dat doel was een ander beleid en de PS de storende factor om het te bereiken. Nochtans dringen sommigen nu zelfs aan op een tripartite, zowel aan Vlaamse als Franstalige kant, dus ook met de PS, om een staatshervorming te kunnen realiseren. Tot wat zou dat kunnen leiden? Stel dat men het beleid op het vlak van activering, begeleiding en sanctionering van werklozen overdraagt aan de gewesten. Dan maak je het mogelijk voor het Waals Gewest, en alvast tot 2009 dus vooral voor de PS, om dat te versoepelen. Stel dat het Vlaams Gewest werklozen strenger gaat controleren en sanctioneren dan het Waals Gewest. Aangezien de financiering wellicht federaal blijft, zou dat betekenen dat er meer geld naar Waalse werklozen gaat en minder naar Vlaamse. Een nieuwe transfer dus, als het ware. Daar zal men niet de PS de schuld van kunnen geven, al zullen sommigen dat niet laten, want die heeft uiteraard het recht als democratisch verkozen partij om het Waalse beleid in te vullen in overeenstemming met haar programma. Het zal een rooms-blauwe regering zijn die de PS die macht geeft. Daar is op zich niks op tegen, maar consequent is anders.
Als de PS bovendien betrokken wordt bij zo'n staatshervorming om de nodige tweederdemeerderheid te halen, zullen er ook nog eens serieuze tegemoetkomingen moeten gebeuren op andere vlakken van het PS-programma. Nu kan de nodige tweederdemeerderheid voor een verregaande staatshervorming ook gevonden worden zonder de PS, maar dan zal die vooral steunen op Vlaamse stemmen. Dat wordt moeilijk verkoopbaar voor MR en CDH, die daarmee de PS een wapen in handen geven om hen als verraders van de Franstalige zaak te bestempelen.
Nu zijn er wel degelijk nog andere, objectievere redenen waarom minstens een beperkte staatshervorming geen overbodige luxe is (de financiële problemen van de federale overheid, het gebrek aan homogeniteit in de bevoegdheidspakketten, de nood aan een meer verantwoordelijk federalisme...). Toch tekent zich voor de niet-separatistische en dus pragmatische staatshervormers, als ze consequent blijven, stilaan een keuze af tussen een traditionele staatshervorming met een tripartite en een echte sociaaleconomische staatshervorming zonder de PS.

Dit artikel verscheen als een vrije tribune in de krant 'De Morgen'.
Dave Sinardet is politicoloog aan de Universiteit Antwerpen.